Służebność przesyłu – praktyczny poradnik

Urządzeniami przesyłowymi są wszystkie te urządzenia, które służą do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz inne urządzenia podobne, wchodzące w skład przedsiębiorstwa przesyłowego.

Do przykładowych urządzeń przesyłowych zaliczyć można:

• gazociągi
• linie elektroenergetyczne
• magistrale wodociągowe wraz ze studniami, urządzeniami regulującymi ciśnienie wód (np. hydrofornie), urządzeniami magazynującymi wodę, uzdatniającymi ją, ujęciami wód, itp.
• kolektory sanitarne, wraz z urządzeniami pomiarowymi, wylotami urządzeń kanalizacyjnych, urządzeniami podczyszczającymi i oczyszczającymi, przepompowniami ścieków itp.
• urządzenia służące do doprowadzenia programów telewizyjnych i radiowych
• sieci telekomunikacyjne, światłowodowe, koncentryczne itp.

W sytuacji, gdy urządzenia przesyłowe zlokalizowane są na Twojej nieruchomości, może przysługiwać Ci względem przedsiębiorcy przesyłowego szereg roszczeń. Przykładowe roszczenia, to m.in.:

• roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu
• roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości
• roszczenie o usunięcie urządzeń przesyłowych z nieruchomości

W niniejszym wpisie szerzej omówione zostanie pierwsze z wymienionych powyżej roszczeń – tj. roszczenie o ustanowienie służebności przesyłu.

W celu ustanowienia służebności przesyłu, w pierwszej kolejności należy podjąć próbę zawarcia z przedsiębiorcą przesyłowym odpowiedniej umowy . W tym celu należy wezwać przedsiębiorcę przesyłowego do złożenia stosownego oświadczenia woli, wskazując oczekiwane warunki umowy. Nie zawsze jednak uda się wypracować pomiędzy stronami porozumienie – czasami bowiem już na samym wstępie przedsiębiorca kategorycznie odmawia ustanowienia służebności. Zdarza się także, że co prawda obie strony chcą umownie uregulować kwestie służebności przesyłu, jednakże nie są w stanie dojść do porozumienia w kwestiach finansowych, czy też technicznych (np. w zakresie szerokości pasa ochronnego, obowiązujących na jego obszarze zakazów, zakresu uprawnień przedsiębiorstwa przesyłowego względem korzystania z nieruchomości). 

Umowa o ustanowienie służebności przesyłu musi zostać zawarta w formie aktu notarialnego.

W razie odmowy zawarcia umowy przez przedsiębiorcę przesyłowego, właściciel nieruchomości może złożyć w sądzie wniosek o ustanowienie służebności przesyłu. Przesłankami wystąpienia do sądu z przedmiotowym wnioskiem są:

• przysługujące przedsiębiorcy przesyłowemu względem urządzeń przesyłowych prawo własności
• odmowa zawarcia umowy przez przedsiębiorcę przesyłowego
• konieczność ustanowienia służebności przesyłu dla właściwego korzystania z urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego – zazwyczaj sprowadza się ona do braku dysponowania przez przedsiębiorcę przesyłowego prawem do terenu, na którym zlokalizowane są urządzenia przesyłowe.

We wniosku o ustanowienie służebności przesyłu wskazać należy przede wszystkim:

• opis nieruchomości będącej przedmiotem wezwania, z uwzględnieniem księgi wieczystej, a także numeru działki i obrębu w jakim jest ona zlokalizowana
• opis urządzeń przesyłowych posadowionych na nieruchomości, wraz ze wskazaniem ich przebiegu na mapie (oraz przebiegu ewentualnego pasa ochronnego)
• określenie proponowanego zakresu uprawnień przedsiębiorcy przesyłowego
• wykazanie spełnienia przesłanek do ustanowienia służebności przesyłu (konieczność służebności, prawo własności przysługujące przedsiębiorcy przesyłowemu względem urządzeń przesyłowych, a także odmowa zawarcia umowy przez przedsiębiorcę przesyłowego)

Do wniosku o ustanowienie służebności przesyłu dołączyć należy dowody z następujących dokumentów:

• odpis zwykły księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, na której ustanowiona ma być służebność przesyłu
• mapa urzędowa z oznaczeniem dokładnego przebiegu urządzeń (można również złożyć wniosek dowodowy o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geodety)
• dokumenty wykazujące, że właściciel nieruchomości wezwał przedsiębiorstwo przesyłowe do umownego ustanowienia służebności przesyłu, które to wezwanie nie przyniosło skutku

We wniosku należy również wskazać jakiego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu żąda wnioskodawca. Co do zasady wynagrodzenie to ma charakter jednorazowy, jednakże w niektórych przypadkach sąd może ustalić wynagrodzenie okresowe.

Szacując wysokość dochodzonego wynagrodzenia należy wziąć pod uwagę m.in.:

• wartość nieruchomości, na którą wpływ ma przede wszystkim jej przeznaczenie, wielkość, sposób zagospodarowania, lokalizacja
• zakres współkorzystania z nieruchomości przez jej właściciela i przedsiębiorstwo przesyłowe, zakres uciążliwości, jaka wynika z istnienia urządzeń na nieruchomości
• odnoszone ewentualnie przez właściciela nieruchomości korzyści z istnienia urządzeń na nieruchomości.

W celu oszacowania wartości służebności przesyłu można skorzystać z pomocy rzeczoznawcy.

Wniosek przygotowany zgodnie z powyższymi wytycznymi należy złożyć w Sądzie Rejonowym właściwym ze względu na miejsce położenia nieruchomości. Do wniosku należy dołączyć jego odpis, a także odpisy wszystkich załączników, które następnie sąd doręczy przedsiębiorcy przesyłowemu.

Postępowanie zainicjowane wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu toczy się w trybie nieprocesowym.

W trakcie postępowania sądowego, zazwyczaj zachodzi konieczność powołania dowodu z opinii biegłego geodety na wykazanie faktu dokładnej lokalizacji urządzeń na nieruchomości oraz ewentualnego zakresu strefy ochronnej urządzeń, a także biegłego rzeczoznawcy, który oszacuje wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego sąd postanowieniem orzeka o ustanowieniu służebności przesyłu wraz ze wskazaniem wynagrodzenia należnego właścicielowi nieruchomości od przedsiębiorstwa przesyłowego, bądź też w razie braku zasadności wniosku – oddala go.

Złożenie w sądzie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu podlega opłacie sądowej w kwocie 100 zł, za każdą nieruchomość, której dotyczy wniosek.

Dodatkowo, koszt uzyskania odpisu zwykłego z księgi wieczystej to 30 zł.

W toku postępowania mogą powstać także dalsze koszty – m.in. związane ze sporządzaniem opinii przez biegłych.

Jednym z najczęstszych sposobów obrony przedsiębiorstw przesyłowych w sprawach o ustanowienie służebności przesyłu jest zgłaszanie zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu na skutek upływu czasu. Z tego względu przed złożeniem wniosku o ustanowienie służebności przesyłu należy dokładnie przeanalizować, czy w przedmiotowym stanie faktycznym zachodzi ryzyko nabycia przez przedsiębiorstwo przesyłowe służebności przesyłu w drodze zasiedzenia.

Ocena, czy dane roszczenie przysługuje właścicielowi nieruchomości, czy też nie, wymaga zawsze dokładnego przeanalizowania konkretnego stanu faktycznego, pod kątem ziszczenia się przesłanek ustawowych warunkujących powstanie danego roszczenia. Dodatkowo, należy przeanalizować ryzyko związane z postępowaniem sądowym i jego prognozowanymi kosztami, a także oszacować spodziewane korzyści. Często niezbędne do tego jest skorzystanie z wiedzy specjalistycznej.

Kancelaria DURAY oferuje Klientom pomoc w oszacowaniu ryzyka związanego z postępowaniem oraz prowadzi sprawy związane ze służebnościami przesyłu, wynagrodzeniem za bezumowne korzystanie z nieruchomości i usunięciem urządzeń przesyłowych z nieruchomości. Kancelaria sporządza także w imieniu Klientów wezwania do zawarcia umów ustanowienia służebności przesyłu oraz przygotowuje lub weryfikuje rzeczone umowy. Skontaktuj się z Kancelarią w celu uzyskania szczegółowych informacji o oferowanych usługach.